تالار گفتگوی فیزیولوژی

سندروم اجوف فوقانی

 
عکس ركن الدين چهره چي
سندروم اجوف فوقانی
از ركن الدين چهره چي در Saturday، 22 February 2014، 8:19 PM
 

 

سندروم ورید اجوف فوقانی مجموعة نشانه‌هايي است که با آغاز مسدود شدن اين ورید بروز مي‌كند؛ دهلیز راست قلب، خون را از دو رگ اصلی دریافت می‌کند. ورید اجوف فوقانی و ورید اجوف تحتانی

•ورید فوقانی خون را از بالاتنه به قلب مي‌رساند.

•ورید تحتانی خون را از پایین بدن به قلب مي‌رساند.

 

ورید اجوف فوقانی دارای جدار نازکی است و خون تحت فشار کم‌تری قرار دارد. در صورتی‌که توموری در قفسه سینه به‌وجود آید یا غدد لنفاوی مجاور متورم شوند (مثلاً از لنفوم)، ورید فوقانی فشرده شده جریان خون کند مي‌شود. گاه اين رگ به‌طور کامل مسدود شده، رگ‌های دیگربا بزرگ‌تر شدن جایگزین آن می‌شوند، ولی این امر نیاز به زمان دارد. سندروم ورید اجوف فوقانی مجموعه‌ای از علائم است که هنگام مسدود شدن بخشی از این ورید بروز مي‌كنند. محل ناحیه مسدود شده و سرعت رخ دادن انسداد بر علائم بیماری تأثیر می‌گذارد. علائم بیماری در صورتی‌که ورید به سرعت مسدود شود شدیدتر خواهند بود، زيرا وریدهای دیگر برای گشاد شدن و بر عهده گرفتن وظيفة خون‌رساني فزایندة ورید اجوف فوقانی وقت کافی ندارند. مکان ناحیة مسدود شده نیز بر شدت علائم بیماری تأثیر دارد.

•در صورتی‌که انسداد بالاتر از محل اتصال وریدهاي اجوف فوقانی و تحتانی باشد، وریدهای دیگر می‌توانند با گذشت زمان بزرگ‌تر شوند و وظيفة انتقال جریان خون را به عهده بگیرند؛ در این صورت علائم بیماری خفیف‌تر است.

 •در صورتی‌که انسداد زیر محل اتصال وریدهاي اجوف فوقانی و تحتانی باشد، خون باید به وسیلة وریدهایی در قسمت بالايي شکم و ورید اجوف تحتانی به قلب باز گردانده شود، که این امر مستلزم فشار بیش‌تری است. علائم بیماری در این حالت شدیدتر است.

 

از جمله علائم رایج ناشی از سندروم ورید اجوف فوقانی می‌توان به مشکلات تنفسی و سرفه اشاره کرد.

 

رایج ترین اين علائم عبارتند از:

•مشکل در تنفس

•سرفه

•تورم صورت، گردن، بالاتنه و بازوها

•علائمی که کم‌تر رایج هستند شامل موارد زیر است:

•گرفتگي صدا (خش دار شدن)

•درد در قفسه سینه

•مشکل در بلع و/ يا صحبت کردن

•خون بالا آوردن هنگام سرفه

•متورم شدن رگ‌ها در قفسه سینه یا گردن

•متمایل شدن رنگ پوست به رنگ آبی

•افتادگی پلک

 

علل سندروم 

 

سندروم ورید اجوف فوقانی معمولاً به دلیل سرطان رخ می‌دهد. در بزرگسالان این سندروم اغلب با سرطان ریه یا لنفوم غیر هوجکین همراه است. یک تومور در قفسه سینه یا گره‌های لنفاوی متورم، به ورید اجوف فوقانی فشار وارد کرده جریان خون را مسدود مي‌کند. علل دیگری هم برای مسدود شدن ورید اجوف فوقانی وجود دارند که کم‌تر رایج هستند و در ادامه ذکر مي‌شوند:

•لخته خونی که به عنوان یک عارضة جانبی ناشی از استفاده از کاتتر‌های درون وریدی (یک لوله انعطاف‌پذیر که برای تزریق مایعات و گرفتن خون از آن استفاده می‌شود) به‌وجود می‌آید. علاوه بر این، لخته خون ممکن است عارضة جانبی سیم‌های دستگاه تنظیم کنندة ضربان قلب نيز باشد.

 •عفونت در قفسة سینه، که باعث سفت شدن بافت‌های آسیب دیده می‌شود.

•سرطان‌های دیگر نظیر سرطان پستان متاستاتیک، تومورهای ژرم سل: سلولهای زایا (Germ Cell Tumors)  متاستاتیک، سرطان کولون، سرطان مری، سارکوم کاپوسی (Kaposi Sarcoma)، فیبروز مزتلیوما(Fibrous Mesothelioma) (سرطان اپیتلیوم-Epithelium) و لنفوم هوجکین

 •سندروم بهجت (Bechet Syndrome): بیماری سیستم ایمنی بدن

•وجود تومور در تیموس یا تیرویید

•سارکویدوزیس(Sarcoidosis) - بیماری گره‌های لنفاوی که مانند سل عمل می‌کند.

 

تشخیص سندروم:

 

آزمایش زیر برای تشخیص سندروم ورید اجوف فوقانی و پیدا کردن محل انسداد انجام مي‌شود.

•عكس‌برداري با اشعه ایکس از قفسه سینه: گرفتن تصوير با اشعه ایکس از اندام‌ها و استخوان‌های داخل قفسه سینه. اشعه ایکس یک پرتوی انرژی است که می‌تواند با رفتن به داخل بدن تصويری از نواحی داخلی بدن را روي فيلم ثبت كند.

 •سی‌.تی.اسکن: روشی است که مجموعه‌ای از عکس‌های دقيق و با جزئیات فراوان از داخل بدن و از زوایای مختلف مي‌گيرد؛ تصاویر از طریق کامپیوتری که به دستگاه اشعه ایکس متصل است تولید می‌شود. معمولاً یک ماده رنگی به داخل رگ تزریق یا بلعیده مي‌شود، تا بافت‌ها و اندام‌ها واضح‌تر دیده شوند. این روش به نام‌هاي توموگرافی محاسباتی، توموگرافی کامپیوتری یا توموگرافی محوری کامپیوتری نیز شناخته می‌شود. از سی.تی.اسکن قفسه سینه برای تشخیص سندروم ورید اجوف فوقانی استفاده می‌شود.

 •ونوگرافیناراحتVenography) روشی است که در آن از اشعه ایکس استفاده می شود. یک ماده رنگی با کاتتر به وریدها تزریق می‌شود تا آنها را در زير اشعه ایکس قابل تشخیص کند.

 •ام.آر.آی (تصویربرداری با تشدید مغناطیسی): روشي است که در آن از آهن‌ربا، امواج رادیویی و کامپیوتر برای تهیه مجموعه‌ای از عکس‌های دارای جزئیات از نواحی داخل بدن استفاده می‌کنند. این روش را تصویر برداری با تشدید مغناطیسی هسته‌ای نیز مي‌نامند.

 •اولتراسوند :عملی است که در آن امواج صوتی پر انرژی (اولترا سوند) به بافت‌ها یا اندام‌های داخلی قفسه سینه برخورد می‌کند و پژواک به‌وجود می‌آید. پژواک‌ها تصویری از بافت‌های بدن را ترسيم مي‌كنند که سونوگرام نامیده می‌شود.

 

نوع سرطان می‌تواند روی نوع درمان تأثیر بگذارد. به همین دلیل باید قبل از شروع درمان سندروم ورید اجوف فوقانی آزمایش تشخیص نوع سرطان انجام شده باشد. تأخیر در شروع درمان، در مدتی که آزمایش‌های تشخیصی انجام می‌شود، معمولاً مشکلی براي بزرگسالان به‌وجود نمی‌آورد مگر در صورتی‌که مجاري هوا مسدود یا مغز متورم شده باشد.

 

در صورتی‌که بیمار مشکوک به سرطان ریه باشد، بر روي نمونه خلط و بیوپسی انجام مي‌شود.

 

مهار سندروم:

 

این بخش مربوط به درمان سندروم ورید اجوف فوقانی ناشی از سرطان است. نوع درمان به موارد زیر بستگي دارد:

•نوع سرطان

•علت مسدود شدن

•شدت علائم بیماری

•پیش آگاهی (احتمال بهبود)

•خواستة بیمار

 

درمان سندروم رگ بزرگ زبرین (وريد فوقاني) شامل یکی از موارد زیر است:

 

انتظار (مراقبانه):

 

به‌معنای نظارت دقیق بر وضعیت بیمار بدون انجام درمان است، مگر اينكه علائم بیماری ظهور کرده یا تغییر کند. در صورتی‌که جریان خون مناسبی از طریق وریدهای دیگر برقرار شده علائم بیماری خفیف باشد نیازی به درمان وجود ندارد .از اعمال زیر برای تسکین عوارض بیماری و راحتي بیمار استفاده مي‌شود:

•بالاتر قرار دادن بالاتنه نسبت به پایین تنه

•کورتیکو استروئیدها (Corticosteroids) : داروهایی که تورم را کاهش می‌دهند

•دیوریتیک‌ها (داروهایی که باعث می‌شود مایعات اضافی بدن وارد ادرار شوند.) بیمارانی که از این داروها استفاده می‌کنند بايد به دقت تحت نظر باشند، زیرا این داروها گاه باعث دهیدراسیون ( از دست دادن بیش از حد آب بدن) مي‌شود.

 

پرتو‌درمانی:

 

در صورتی‌که تومور مسدودکنندة ورید اجوف فوقانی به شیمی‌درمانی جواب ندهد از پرتودرماني استفاده مي‌شود. پرتودرماني، از اشعة ایکس با انرژی زیاد یا دیگر انواع پرتو برای از بین بردن سلول‌های سرطانی استفاده می‌کند. دو نوع پرتودرماني وجود دارد، خارجي و داخلي؛ در پرتودرماني خارجی از دستگاهي كه خارج از بدن قرار دارد، برای ارسال پرتو به سمت سرطان استفاده می‌شود، پرتودرماني داخلی از مواد رادیو اکتیوی که در سوزن‌ها، تراشه‌ها، سیم‌ها یا کاتترها قرار داده شده است و به‌طور مستقیم در محل سرطان یا نزدیکی آن قرار می‌گیرد، استفاده می‌کند.

 

شیمی‌درمانی:

 

شیمی‌درمانی یک درمان رایج برای تومورهایی است که به داروهای ضد سرطان واکنش مثبت نشان می‌دهند؛ از جمله این تومورها می‌توان به سرطان ریة سلول کوچک و لنفوم اشاره کرد. از این درمان برای بیماران مبتلا به سندروم ورید اجوف فوقانی نيز استفاده مي‌شود. شیمی‌درمانی، از دارو برای توقف رشد سلول‌های سرطانی، با از بین بردن یا متوقف کردن تقسیم آنها، استفاده می کند.

 

هنگامی‌که شیمی‌درمانی از طریق دهان و یا تزریق به ورید یا عضله انجام می‌شود، داروها وارد جریان خون می‌شوند و به سلول‌های سرطانی در سرتاسر بدن دسترسی پیدا مي‌کنند (شیمی‌درمانی سیستمیک يا فراگیر) ؛ اگر شیمی‌درمانی به‌طور مستقیم در ستون فقرات، اندام یا حفره‌ای در بدن مانند شکم انجام شود، داروها بيش‌تر روی سلول‌های سرطانی همان نواحی تأثیر مي‌گذارند (شیمی‌درمانی موضعی).

 

ترومبولیز (Thrombolysis)

 

سندروم ورید اجوف فوقانی هنگام تشکیل شدن ترومبوس (لخته خون)در یک رگ با گرفتگي جزئی به‌وجود می‌آید. ترومبیولیز روشی است که برای متلاشی کردن و از بین بردن لخته‌های خون به‌كار مي‌رود؛ این کار با داروهایی که به‌طور مستقیم از طریق کاتتر در داخل لخته قرار می‌گیرد، یا با ترومبکتومی(thrombectomy)، استفاده از دستگاهی که در رگ قرار می‌گیرد،  انجام می‌شود.

 

جایگذاری استنت:

 

مي‌توان از استنت برای رفع مشكل رگ‌های مسدود شده استفاده كرد، استنت یک وسيلة لوله مانند است که در داخل رگ قرار مي‌دهند تا خون از آن عبور كند. این روش برای بیش‌تر بیماران مفید است. بیماران همچنین مي‌توانند از داروهای ضد انعقاد خون برای جلوگیری از تشکیل لخته‌های خون بیش‌تر استفاده کنند.

 

جراحی:

 

گاهی از جراحی هم برای بای پس (دور زدن) ناحیه مسدود شده در ورید بیماران سرطانی استفاده می‌شود، ولی این روش اغلب برای بیماران غیرسرطانی كاربرد دارد.

 

ملاحظات اجتماعی سندروم

 

سندروم ورید اجوف فوقانی یک مشکل جدی و ناراحت‌كننده برای بیمار و خانوادة وي است؛ اينكه بیمار و خانوادة او دربارة علل سندروم ورید اجوف فوقانی و چگونگی درمان آن اطلاعاتی داشته باشند بسيار اهميت دارد و اضطراب ناشی از عوارضي مانند تورم، مشكل بلع، سرفه و گرفتگی صدا را كاهش مي‌دهد.

 

هنگامی‌که بیمار عليرغم سرطان لاعلاج نخواهد از درمان‌های تهاجمی استفاده کند، درمان‌های تسکین‌بخش با كاهش و تسكين عوارض بیماری به حفظ آرامش و راحتی بیمار کمک مي‌کند. می‌توان به بیماران و خانواده‌های آنها آموزش داد که چگونه از مراقبت‌هاي تسکین‌دهنده برای كاهش عوارض و بهبود کیفیت زندگی استفاده کنند.

 

سندروم در کودکان:

 

سندروم ورید اجوف فوقانی در کودکان از نظر پزشكي یک وضعیت اضطراری و جدی است، زیرا موجب مسدود شدن ناي كودك مي‌شود و اغلب یک مشکل مرگبار است؛. این امر ناشي از این است که همراه با اين سندروم، نای (لوله هوای) کودک به سرعت مسدود مي‌شود. در بزرگسالان، نای نسبتاً سفت ولی در کودکان نرم‌تر است و می‌تواند با تحت فشار قرار گرفتن به‌آساني بسته شود؛ همچنین قطر نای کودک کوچکتر است، بنابراین مقدار كم تورم نيز باعث بروز مشکلات تنفسی مي‌شود. فشرده شدن نای، سندروم مدیاستینال فوقانی - .(Superior Mediastinal Syndrome - SMS) ناميده می‌شود و چون سندروم ورید اجوف فوقانی و SMS معمولاً در کودکان همراه با هم رخ می‌دهد، این‌طور به‌نظر مي‌آيد که هر دو سندروم مشابه هستند.

 

عوارض رایج سندروم ورید اجوف فوقانی در کودکان مشابه با بزرگسالان است. اين عوارض عبارتند از:

•سرفه

•گرفتگی صدا

•مشکلات تنفسی

•درد در قفسه سینه

 

عوارض جانبی دیگری نيز وجود دارند که جدی‌تر هستند، ولی ميزان شیوع کم‌تري دارند.

•غش

•اضطراب

•گیج بودن

•خستگی

•سردرد

•مشکلات بینایی

•احساس گرفتگي گوش‌ها

 

علت‌ها، تشخیص و درمان سندروم ورید اجوف فوقانی در کودکان با بزرگسالان تفاوت دارد.

 

رایج‌ترین علت بروز اين سندروم در کودکان لنفوم غیر هوجکین است. اين سندروم در کودکان به ندرت رخ می‌دهد؛ بروز اين سندروم در كودكان ممکن است همانند بزرگسالان به دلیل لخته‌های خونی باشد که از عوارض جانبی استفاده از کاتتر درون وریدی است.

 

سندروم مذكور را در کودکان مي‌توان قبل از تشخیص قطعی سرطان درمان كرد.

 

معاینة فیزیکی، پرتونگاري از قفسة سینه و سابقة پزشکی معمولاً از كارهايي هستند که بايد برای تشخیص سندروم ورید اجوف فوقانی در کودکان انجام شود. در صورتی‌که در بیمار مشکوک به سرطان باشند، بیوپسی تنها در صورتی انجام می‌شود که ریه‌ها و قلب کودک مبتلا بتواند مدت بیهوشی مورد نیاز را تحمل کند.

 

آزمایش‌های تصویر برداری ديگري هم براي اطمينان از بی‌خطر بودن بیهوشی انجام مي‌شود. در بیش‌تر موارد درمان را قبل از تشخیص قطعی سرطان آغاز مي‌كنند.

 

سرعت آغاز درمان در اين بيماري بسيار مهم است.

 

برای درمان سندروم ورید اجوف فوقانی در کودکان از درمان‌های زیر استفاده مي‌شود.

•پرتودرمانی: برای از بين بردن يا كوچك كردن توموری که عامل مسدود کردن ورید است معمولاً از پرتودرماني استفاده می‌شود. پس از پرتودرمانی اغلب نفس کشیدن سخت‌تر مي‌شود، زیرا اين كار موجب تورم مي‌شود و مسیر نای را باریک‌تر می‌کند. در اين مورد از دارو برای کاهش تورم استفاده مي‌شود.

 •دارو‌ها: داروهای ضد سرطان، استروئیدها و/ یا داروهای دیگر مورد استفاده قرار مي‌گیرند. در صورتی‌که تومور به این داروها واکنش نشان نداد احتمالاً از نوع خوش‌خیم است وسرطانی نيست.

 •جراحی: از جراحی برای بای پس ناحیه مسدود شده رگ یا برای جایگذاری استنت برای باز کردن ورید استفاده مي‌شود.

عکس نیهاد ترابی
در پاسخ به: سندروم اجوف فوقانی
از نیهاد ترابی در Sunday، 23 February 2014، 6:12 PM
 

khyli khub bod, mamnon