تالار گفتگوی علوم رفتاری

پرخاشگري

 
عکس پگاه حسینی
در پاسخ به: پرخاشگري
از پگاه حسینی در Saturday، 21 December 2013، 3:00 PM
 

علل و عوامل موثر در بروز پرخاشگری

عوامل مختلفی در بروز پرحاشگری نقش دارند ، در این جا نقش انحرافات شناختی ، پردازش اطلاعات اجتماعی ، طرحواره های شناختی ، مهارت های ارتباطی ، رسانه ها ، عوامل زیستی ، تفاوت های فردی و فرآیندهای روان شناختی ، رشد و عوامل دیگر مانند عوامل محیطی و اعتیاد در بروز پرخاشگری بررسی شده است.

الف. انحرافات شناختی

انحرافات شناختی بر نحوه قضاوت افراد اثر می گذارند. اصلاح قضاوت این حقیقت را روشن می سازد که انحرافات شناختی با نحوه ارزیابی افراد از جنبه های مختلف دنیای پیرامونشان ارتباط دارند. در الگوی JMCD انحرافات شناختی ناشی ا نحوه قضاوت افراد درباره باورها ، ازش ها و اعمال است.

قضاوت مبتنی بر اعمال ممکن ست به صورت مستقیم و غیر مستقیم نیز صورت گیرد ، یعنی در شرایطی که توالی های عمل تغییراتی را ایجاد کند و آگاهی بیشتری در مورد قضاوتهای مبتنی بر باور و ارزش پیدا کند. بنابراین به منظور تغییر باورها و ارزش ها و بهتری از انحرافات شناختی افرادی داشته باشیم که پرخاشگری مزمن دارند.

 

پ. پردازش اطلاعات شناختی – اجتماعی

در یک موقعیت فرضی شما ابتدا نشانه های اجتماعی را کدگذاری و تفسیر کرده و اطلاعات مناسب را برای تعیین موقعیت جستجو می کنید.

همان گونه که گفتیم این الگو ماهیت چرخه ای دارد و بر اساس تجارب قبلی شکل می گیرد. فردی که در محیط خشونت آمیز رشد کرده است معمولا به موقعیت های مختلف به صورت خصمانه و تهدیدآمیز پاسخ می دهد. همچنین شخصی که دنیا را به شدت خصمانه می بیند معمولا پاسخ هایی را انتخاب می کند که منجر به افزایش خصومت در محیط و اطرافش می شود ، در نتیجه احتال استفاده از اسنادهای خصمانه بعدی در او افزایش می یابد.

 

ج. نقش طرحواره ها

طرحواره ها ، پیش نویسها و باورهای مستعد پرخاشگری ممکن است در محیط خانواده ، از طریق رسانه ها و در مدرسه از طریق گروههای همسال یاد گرفته شوند.

کودکان و نوجوانان پرخاشگر هنگام پردازش اطلاعات اجتماعی طرحواره هایی را فعال می کنند که دستورالعمل خشم را صادر کرده و به رفتار پرخشاگرانه منجر می گردند.

 

د. ضعف در مهارتهای ارتباطی

مهارت های ارتباطی ، مهارت های موقعیت ویژه اکتسابی هستند که به افراد کمک می کنند تا بازده های مطلوب در ارتباطهای بین فردی را به حداکثر رسانده و بازده های نامطلوب را کاهش دهند و به اهداف خود برسند. افراد بر مهارتهای ارتباطی خود کنترل شناختی دارند ، یعنی به منظور به کارگیری آنها از فرایندهای فکری بهره می گیرند و ارتباطات خود را کنترل و زمانبندی می کنند و از این مهارتها به موقع و به طور مناسب استفاده می کنند.

در واقع یکی از دلایل عمده اقدام افراد به رفتارهای پرخاشگرانه ، فقدان مهارتهای ارتباطی اساسی در آنهاست. افاد پرخاشگر اغلب راه مکالمه و ارتباط کلامی موثر را نمی دانند و از روشهای مناسبی برای ابراز وجود استفاده نمی کنند. ناتوانی آنها در انجام کارهای ساده ای مثل درخواست ، ذاکره و شکوه و شکایت اغلب موجب ناراحتی دوستان ، آشنایان و دیگر افراد می شود. این نقص های اجتماعی شدید موجب می گردد که فرد به طور مکرر احساس ناکامی کند و نسبت به کسانی که با آنها رابطه مستقیم دارد خشمگین و پرخاشگر گردد.

 

ه. نقش رسانه ها

وسایل ارتباط جمعی با اهمیت ترین ، محبوب ترین و در عین حال انتقادآمیزترین جنبه جامعه مدرن به شمار می ایند. یکی از مهمترین کارکرد رسانه ها کمک به فرایند جامعه پذیری است. جامعه پذیری عبارت است از فرایند انتقال ارزش ها ، هنجارها ، عقاید ، باورها ، معیارها و الگوهای رفتاری و احساسی موجود در فرهنگ هر جامعه به افراد آن.

مکانیسم های متعددی در بروز و افزایش تاثیرات خشونت رسانه ای دخالت دارند که اغلب از طریق یادگیری مشاهده ای صورت می گیرد. کودکان با مشاهده عملکرد پرخاشگرانه دیگران ، شیوه های جدیدی برای بروز خشم و مقابله با ناکامی فرا می گیرند. زشتی و قبح اعمال پرخاشگرانه ، پس از مشاهده این گونه رفتارها توسط دیگران از طریق حساسیت زدایی کم رنگ می شود و در نتیجه احتمال بروز رفتار پرخاشگرانه در کودکان افزایش می یابد.

 

ر. نقش عوامل زیستی

یکی از عوامل مرتبط با پرخاشگری و رفتارهای ضداجتماعی عوامل زیستی است. این عوامل شامل ژنها ، هورمونها و انتقال دهنده های بیوشیمایی می شود. مطالعاتی درباره هورمونها دلالت می کند بر این که سطوح تستوسترون روی پرخاگری پسران اثر می گذارد. زمینه های روانی اجتماعی روی نحوه تاثیر هورمونها در تعامل با رفتار اثر می گذارند.

 

ز. نقش تفاوتهای فردی و فرایندهای روان شناختی

فرایندهای روان شناختی فرایندهای درونی هستند که در همه افراد وجود دارند. این فرایندها در برگیرنده رفتارها ، احساسات ، نگرشها  یا تبدلات بین فردی هستند و درهمه فعالیتهای روزمره دیده می شوند. در کل عوامل روان شناختی و تفاوت های فردی ، نقش مهمی در رفتارهای پرخاشگرانه ایفا می کنند. برخی از عوامل جامعه پذیری و محیطی در رشد و پیدایی پرخاشگری نقش عمده ای ایفا می کنند.

 

ج. نقش رشد

پرخشاگری غریی و درونی است و در هر انسانی دیه می شود. پرخاشگری اساسا یک سائق مخرب نیست بلکه جنبه های غیرمخرب هم دارد که در ابراز وجود و تسلط نمایان می شود.

 

پرخشاگری در دو سال اول زندگی

نوزادان در پایان سال اول زندگی هم خشم را درک می کنند و هم آن را ابراز می کنند. البته حالت خشم در کودکان شابه بزرگسالان نیست و خشم کودکان فاقد ظرافت زبانی و تجربه است. اما در نخستین سال زندگی اولین گامها به سوی آنچه که در بزرگسالی خشم نامیده می شود برداشته می شود. بین 4-6 ماهگی تا سال دوم ، ابراز خشم از نظر شدت و فراوانی افزایش می یابد.

در مورد نوزادان تا پایان سال اول زندگی بهتر است به جای خشم از احساس ناراحتی و برانگیختگی صحبت کرد.

 

پرخشگری در کودکان پیش دبستانی

پرخاشگری در کودکی اولیه کاملا نرمال است و تمام کودکان گاهی پرخشگری نشان می دهند.

در 5 سال اول زندگی تکالیف رشد وجود دارد که هم برای کودکان و هم برای مراقبین آنها چالش انگیز است.

تعارض بین گرایش کودکان برای انجام فعالیت های مستقل و کوشش های محدودیت زای والدین منجر به ناکامی های مکرر و پریشانی در کودکان می شود که ممکن است پاسخ های پرخاشگرانه را در پی داشته باشد.

 

پرخاشگری در کودکان دبستانی

وقتی کودکان وارد مدرسه می شوند تقریبا همه یاد گرفته اند که استفاده از پرخشاگری جسمانی را تحت کنترل درآورند.

اغلب کودکان پرخاشگر متعلق به خانواده های کم درآمد هستند و در خانواده هایی زندگی می کنند که تعارض زیادی دارند و مادران جوانی دارند که تاریخچه رفتار ضد اجتماعی دارند. به علاوه کودکان پرخشاگر اغلب نسبت به سایر کودکان در آزمون های هوش نمرات کمتری به دست می آورند. احتمال بیش فعای و رفتارهای تکانشی در آنان بیش تر است. پسران پرخاشگر اغلب در مقایسه با دیگران نسبت به ناکامی ها و تحریک ای زندگی روزمره به طور منفی پاسخ می دهند.

 

پرخاشگری در دوران بلوغ

در دوره نوجوانی نیز مانند دوره کودکی میانه قلدری به عنوان یک مشکل رایج در هر دو جنس دیده می شود. در این دوره به دیلی ویژگی خود یمان بینی ، نوجوانان اهل جر و بحث می شوند  و اغلب با منابع قدرت (بخصوص والدین) مخالف می کنند. و این مخالفت ها و منفی گرایی ها گاهی توام با پرخاشگری صورت می گیرد.

 

ط. نقش عوامل دیگر

برخی ازنظریه ها بر تاثیر عوامل محیطی مثل آلودگی هوا ريال سر و صدا و تراکم جمعیت در بروز پرخاشگری اشاره کرده اند. برخی دیگر به عواملی همچون بالا بودن سطح تحریک فیزیولوژیک نظیر درد جسی و تحریک شدید ناشی از شرکت در سابقه های ورزشی اشاره می کنند.

مصرف زیاد مشروبات الکلی نیز موجب افزایش سطح پرخاشگری می شود. وابستگی به ترکیبات تریاک (اما نه مسمومیت تریاک) با افزایش پرخاشگری رابطه دارد ، همین طور مصرف داروهای محرک ، کواکئین ، مواد توهم زا و مقادیر نزدیک به سمی شدن حشیش موجب افزایش پرخاشگری می شود.

 منبع : کتاب پرخاشگری نوشته دکتر خدیجه ابوابمعالی و دکتر زهره موسی زاده