تالار گفتگوی علوم رفتاری

علل گرایش به اعتیاد ؟

 
عکس آم‍ن‍ه‌ بي ب‍اک‌
در پاسخ به: علل گرایش به اعتیاد ؟
از آم‍ن‍ه‌ بي ب‍اک‌ در Thursday، 21 November 2013، 7:54 PM
 
گرايش به مواد مخدر امروزه به صورت يك مشكل جدي در سطح جهاني مطرح مي باشد. در مورد سبب شناسي گرايش به مصرف مواد مخدر و اعتياد به آنها، فرضيه هاي مختلفي بيان شده است، اما هيچ يك از اين نظريه ها به تنهايي
نمي توانند علت مصرف مواد مخدر در يك فرد را تشريح كنند. در اغلب موارد مجموعه اي از عوامل در ايجاد مشكل نقش دارند ليكن در هر شرايط فرهنگي و اجتماعي خاص و در هر فرد برخي از عوامل نقش بارزتري را در مورد سبب شناسي سوء مصرف ايفا مي كنند. مهمترين اين عوامل به طور خلاصه عبارتند از:

الف ) عوامل فردي :
1) عوامل زيست شناسي: سيستم عصبي، ژنتيك، تأثير مواد بر سيستم هاي بدن
2) صفات شخصيتي: اعتماد به نفس پايين، احساس عدم كنترل روي زندگي خود، عدم پذيرش ارزشهاي سنتي و رايج، مقاومت در برابر مظاهر قدرت، نياز شديد به استقلال، صفات شخصيتي ضداجتماعي، پرخاشگري شديد، فقدان مهارتهاي اجتماعي و تطابقي
3) اختلالات روانپزشكي: اختلال افسردگي، اختلال و وسواسي، اختلال هواس، ترس مرضي، اختلال شخصيت ضد اجتماعي
4) نگرش و ارزشها: نگرش مثبت به موادمخدر و باورهاي غلط، فقدان ارزشهاي مذهبي، اولويت دادن به ارزشهاي شخصي، عدم احساس مسئوليت فردي و كنترل خود
5) موقعيت مخاطره آميز فردي: مورد آزار يا غفلت قرارگرفتن در دوران كودكي و نوجواني، بي خانماني يا فرار از خانه، اخراج از مدرسه، تك سرپرستي

ب ) عوامل محيطي :
1) خانواده: نگرش مثبت يا گرايش به مصرف موادمخدر در خانواده، از
هم گسيختگي خانواده، ناسازگاريها و اختلالات خانوادگي، كمبودهاي عاطفي،
بيسوادي و ناآگاهي والدين نسبت به مسائل اجتماعي، عدم كنترل فرزندان و روشهاي نامناسب تربيتي، فقر خانواده
2) دوستان: گرايش و فشار دوستان به مصرف موادمخدر، نياز به عضويت در گروه
3) مدرسه: شيوه هاي نامناسب آموزشي، بي توجهي به نيازهاي دانش آموزان، فقدان مقررات جدي منع مصرف، عدم حمايت و طرد

ج ) عوامل اجتماعي :
1) بازار مواد: قيمت مواد مخدر، فراواني مواد
2) نارسايي قوانين منع توليد، مصرف، خريد و فروش مواد و عدم اجراي قوانين .
3) كمبود فعاليت هاي جايگزين و كمبود فرهنگ استفاده از مراكز فرهنگي و هنري
4) كمبود امكانات حمايتي، مشاوره اي و درماني و عدم حمايت اجتماعي از افراد درمان شده
5) توسعه صنعتي، محروميت اقتصادي و اجتماعي
6) فقر
7) زندگي در محلات آلوده
8) فقدان مهارتهاي ارتباطي در جامعه
9) نداشتن سيستم آموزشي مناسب و كمبود آگاهي در خصوص مهارتهاي آموزشي و پرورش
10) بيكاري و شرایط سخت کاری
11) در دسترس بودن مواد مخدر
12) سودآوري بالاي قاچاق
13) مهاجرت (بين شهري، داخل استاني) و تنوع قومي و وجود مليت افغاني
14) نداشتن الگوي مناسب اجتماعي و عدم وجود فضاي مناسب براي رشد فرهنگي
15) عدم تطبيق فرد با محيط كار
16) ضعف اجراي قوانين
17) نگرش مثبت به اعتياد
18) باورهاي غلط در مورد مواد مخدر
19) موقعيت خاص جغرافيايي استان
20) نبودن اتفاق نظر مراجع تقليد در مورد مواد و عدم وجود قبح مصرف مواد
21) غناي اقتصادي
22) توريست پذيري و خصيصه گردشگري
23) برخورد ناصحيح با گروههاي آسيب پذير و در معرض خطر
24) توسعه ناهماهنگ شهري با فرهنگ صحيح اجتماعي
و از همه مهمتر عوامل خانوادگي تاثیر گذار بر گرایش به مصرف مواد مخدر بشرح زیر :
1) از هم گسيختگي خانواده
2) بعد بالاي خانوار (خانواده پرجمعيت)
3) تنش ها و مشاجرات خانوادگي
4) بي سرپرستي و تك سرپرستي
5) وجود فرد معتاد در خانواده
6) معاشرت هاي ناسالم
7) بيسوادي و كم سوادي والدين
8) نداشتن فرهنگ مشاور در خانواده
9) نداشتن آموزش هاي خانواده در جهت روابط زناشويي
10) فقدان مهارتهاي ارتباطي در خانواده
11) روابط ناسالم بين اعضاي خانواده
12) نداشتن آموزش هاي لازم در خصوص روش هاي صحيح تربيتي
13) نداشتن آگاهي والدين از عوارض مصرف مواد مخدر
14) عدم كنترل صحيح فرزندان
15) عدم آگاهي نسبت به نيازهاي خانواده
16) فقدان سيستم ارزشي صحيح در خانواده
17) نداشتن فرهنگ صحيح اجتماعي
18) نداشتن ارتباط صحيح والدين با فرزندان
19) سوء استفاده از فرزندان جهت خريد مواد مخدر
20) استرس ) شكست در مراحل مختلف زندگي (ازدواج، مالي، تحصيلي، عشق)، دوري از خانواده، از دست دادن نزديكان، جنگ، ازدواج اجباري، سربازي، حوادث
غير مترقبه)
21) اختلالات رواني (افسردگي، بيماريهاي اضطرابي، شخصيت ضد اجتماعي)

ويژگيهاي فردي :
بررسیهای بعمل آمده بیانگر این است که شیوع به مصرف مواد مخدر در افراد مذکر بیشتر از افراد مونث است، همچنین تجرد، بیکاری، ویژگیهای خاص شخصیتی (عدم اعتماد به نفس، كنجكاوي، روحيه لذت طلبي) و نداشتن مهارتهای اجتماعی
و فردی در زندگی، پائین بودن سطح سواد و تحصیلات، عدم اطلاعات از مضرات مواد و کمرنگی اعتقادات مذهبی و بیماریهای جسمی از جمله مهمترین عوامل ابتلا به مصرف مواد مخدر میباشد.
همچنین کمبودها و نواقص ذیل الاشاره به عنوان سدی در مسیر بر طرف نمودن معضل اعتیاد موجود مبباشد :
1) كمبود مراكز مشاوره
2) كمبود افراد متخصص در زمينه اعتياد
3) كمبود مراكز تفريحي، فرهنگي و ورزشي
4) كمبود مراكز پژوهشي مرتبط با اعتياد
5) بالا بودن هزينه استفاده از مراكز فرهنگي
6) كمبود مراكز اشتغال زايي
7) كمبود مراكز درماني معتادين
8) عدم وجود تخت جهت درمان معتادين (بستري)
9) پايين بودن كيفيت برنامه هاي صدا و سيما
10) عدم وجود سازمان مسئول در خصوص مبارزه فرهنگي با اعتياد
11) نداشتن سيستم ارزشيابي صحيح كليه فعاليتهاي ضد اعتياد
12) عدم وجود آموزش مناسب در خصوص اعتياد در جامعه
13) كمبود برنامه هاي فرهنگي و عدم كارآيي آموزش ها در زمينه فرهنگ ديني



عوامل و علل گرایش به اعتیاد
یکی از محققان، عوامل و علل گرایش به اعتیاد را در یک طبقه بندی مختصر به شرح ذیل ارائه داده است:
▪ عوامل دارویی: گاهی مواد مخدّر، مخصوصا ترکیبات تریاک برای تسکین درد بوسیله پزشک یا افراد دیگر تجویز می شود و همین تسکین موقت، فرد را به تکرار مصرف و در نتیجه اعتیاد می کشاند.
▪ عوامل روانی: اضطراب، احساس تنهایی، گرایش به افسردگی، فقر در روابط عاطفی و احساس بی کفایتی از ویژگی های عمده ی روانی معتادان است.
▪ عوامل خانوادگی: خانواده های آشفته، خانواده هایی که دارای مشکلات ارتباطی هستند و یا اعتیاد در بین اعضای خانواده رایج است، مشکلات زناشویی و اختلافات خانوادگی، از جمله عوامل سوق دهنده ی افراد به سمت اعتیاد به شمار می روند.
▪ عوامل اجتماعی: فقر، بیکاری، وجود دوستان ناباب، عرضه ی زیاد و سهولت دسترسی مواد، از جمله مهمترین عوامل اجتماعی اعتیاد هستند.
▪ عوامل فرهنگی: تحول ارزش ها، فاصله و شکاف فرهنگی بین نسل ها، سست شدن اعتقادات دینی و باورهای مذهبی و سنتی، گسترش احساس یأس و ناامیدی از جمله مهمترین عوامل فرهنگی زمینه ساز اعتیاد هستند.
▪ عوامل سیاسی: تاریخ بیانگر آن است که همواره استعمارگران برای تداوم تسلط استعماری خود، از توسعه ی اعتیاد برای گسترش و تداوم نفوذ خود استفاده کرده اند